Diyarbakır’ın yakın tarihinin en tartışmalı yapılarından biri olan 5 No’lu Cezaevi, yıllarca ceza infaz kurumu olarak hizmet verdikten sonra bu kez bir hafıza ve kültür mekanı olarak yeniden düzenleniyor. Restorasyon çalışmalarının büyük ölçüde tamamlandığı cezaevinde, çevre düzenlemesinin ardından müze ve kültür merkezi olarak ziyaretçi kabul edilmesi planlanıyor.
Merkez Bağlar ilçesinde yapımına 1972 yılında başlanan cezaevi, 4 Temmuz 1980’de hizmete açıldı. 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından askeri yönetime devredilen yapı, “Sıkıyönetim Askeri Cezaevi” olarak kullanılmaya başlandı. Özellikle 1980’li yılların ilk yarısında cezaevinde yaşandığı aktarılan işkence ve kötü muamele iddiaları, açlık grevleri, ölümler ve ağır yaşam koşulları nedeniyle 5 No’lu Cezaevi, Türkiye’nin yakın tarihinin en tartışmalı cezaevlerinden biri haline geldi.
Ölüm ve işkence iddiaları hafızada kaldı
Cezaevinde yaşananlara ilişkin yıllar içinde çok sayıda tanıklık, kitap ve belgesel ortaya çıktı. Soruşturma dosyalarına yansıyan bilgilere göre adı geçen 32 kişiden 30’unun cezaevinde yaşamını yitirdiği doğrulandı. Savcılık açıklamalarında bu ölümlerin 8’inin intihar, 6’sının açlık grevi ve 16’sının hastalık nedeniyle gerçekleştiği belirtildi. Buna karşılık cezaevinde kalan çok sayıda eski tutuklu ve hükümlü, bazı ölümlerin işkence ve kötü muameleyle bağlantılı olduğunu savundu. Kadın mahkumların da cinsel işkenceye maruz kaldıklarına ilişkin anlatımlar yıllar içinde kamuoyuna yansıdı. Cezaevinin en ağır dönemine ilişkin anlatımlarda, dönemin iç güvenlik komutanı Esat Oktay Yıldıran’ın adı da öne çıktı. Yıldıran’ın görev yaptığı dönemde mahkumlara yönelik ağır işkence ve kötü muamele uygulandığına ilişkin çok sayıda tanıklık kamuoyuna yansıdı.
Diyarbakır’ın cezaevi hafızası 5 No’lu ile sınırlı kalmadı
Diyarbakır’daki cezaevi tarihinin önemli durakları arasında E ve D Tipi cezaevleri de yer aldı. Yaklaşık 600 kişi kapasiteli E Tipi Cezaevi’nde dönem dönem tutuklu ve hükümlü sayısının 900’e kadar yükseldiği belirtildi. Politik tutuklu ve hükümlülerin de bulunduğu D Tipi Cezaevi’nin kapasitesinin ise 700-750 kişi arasında olduğu ifade edildi.
2022’de boşaltıldı, müze projesi başladı
5 No’lu Cezaevi, uzun yıllar ceza infaz kurumu olarak kullanılmasının ardından 2022’de boşaltılarak Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredildi. Ardından yapı için müze ve kültür merkezi projesi hazırlandı ve restorasyon çalışmalarına başlandı. Projeye göre cezaevi kompleksindeki üç blok, Hafıza Müzesi ve sergi alanları olarak düzenlenecek. İki blok ise kütüphane ve kültür merkezi olarak kullanılacak. Bu düzenlemeyle bir dönem cezaevi olarak kullanılan yapı, geçmişte yaşananların belge, tanıklık ve sergiler aracılığıyla gelecek kuşaklara aktarılacağı bir hafıza mekanına dönüştürülecek.
Duvarların ardından çevre düzenlemesine geçilecek
Cezaevindeki restorasyon çalışmalarında artık son aşamaya gelindiği bildirildi. Yapının istinat duvarları üzerindeki demir korkulukların sökülerek çevrede güvenlik bariyerleri oluşturulduğu görülürken, çalışmaların büyük bölümünün tamamlandığı belirtildi. Restorasyonun ardından istinat duvarı çevresindeki çalışmaların ve çevre düzenlemesinin tamamlanması bekleniyor.
Bu aşamanın da sona ermesinin ardından 5 No’lu Cezaevi’nin müze olarak ziyaretçilere açılması planlanıyor. Böylece Diyarbakır’da yıllarca ağır cezaevi koşulları ve işkence iddialarıyla anılan 5 No’lu Cezaevi, bu kez geçmişin izlerini taşıyan bir hafıza, kültür ve sergi alanı olarak kapılarını açmaya hazırlanıyor.
The post Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde yeni dönem: Kapılar yakın zamanda hafızaya açılacak first appeared on .
